پژوهشی

دختر سنتور نواز قاجاری

پس از مقاله های سنتور در دانشنامه های فارسی و سنتور در دانشنامه های انگلیسی، در این نوشته به بررسی سنتور در رساله ها و نسخه های خطی فارسی موسیقی پرداخته ایم.

 

سنتور فقط در رساله‌ها و نسخه‌های خطی فارسی موسیقی متأخران عنوان شده است:

در  رساله بهجت القلوب – قوت الارواح که در مجموع رونویس دیگری از رساله موسیقی بهجت الروج عبدالمؤمن بن صفی‌الدین به حساب می‌آید، ابداع سنتور به فارابی نسبت داده شده است:

«بعد از این‌ها فارابی به‌هم رسید و در این شریف مهارت تمام به‌هم رسانید. مدت هفت سال فکر بسیاری کرد. آخرالامر سانتور را تتبع کرد و به نقل ]؟[ حکما رسانید. چون فهمیدند که این علمی نیست و عملی این را ساخته او را شاگرد رشید خواندند.»

 

ضیاء‌الدین یوسف در کلیات یوسفی مربوط به دوران فتحعلی‌شاه قاجار (۱۲۱۲-۱۲۵۰ ه.ق/۱۷۹۷-۱۸۳۵م) سنتور را ضمن سایر سازها با عود مقایسه می‌کند. به عقیده او با سنتور نمی‌توان «مقام با دوشعبه‌اش به‌نوعی که شعبه بلند از بلندی و شعبه پست از پستی آن، ساز عود نواخته می‌تواند شد» اجرا کرد.

در رساله عیثیه از اسماعیل حکیم طهرانی (تألیف در ۱۵ ذی‌الحجه ۱۳۰۹ ه.ق/۱۱ ژوئیه ۱۸۹۲م)، سنتور جزء سازهای ذوات‌الاوتار به‌حساب می‌آید:

«قسم دوم آلات ذوات‌الاوتار است مانند تار و کمانچه و سنطور و رباب و از این قبیل است سازهای فنری فرنگی … .»

 

برهمین‌منوال محمد نصیرالحسینی شیرازی فرصت‌الدوله (رمضان ۱۲۷۱ – صفر ۱۳۳۹/ مه ۱۸۵۵ – اکتبر ۱۹۲۰( در دریای کبیر، سنتور را جزء آلات ذوات الاوتار گروه‌بندی می‌کند:

«آلات ذوی‌الاوتار بر سه قسم است: قسمتی مقید مثل عود و تار … قسمتی مطلق مثل قانون و چنگ و سنتور … قسمتی مجرور مثل کمانچه و غیره … .»

منبع: سازهای ایران، محمدتقی مسعودیه، انتشارات زرین و سیمین، تهران: ۱۳۸۳٫

 

تحقیق و تدوین: مریم پور اسماعیل

 

هرگونه کپی برداری از مطالب مضراب شاپ، بدون ذکر منبع قابل پیگیری می باشد.